Diğer yazılar
Konya’da havalar soğurken atölye, depo, şantiye ve servis alanlarında kapılar daha uzun süre kapalı kalabilir. Aynı dönemde jeneratör, forklift, ısıtıcı veya başka yakıtla çalışan ekipmanların kullanımı artabilir. Bu iki durum bir araya geldiğinde, karbon monoksit (CO) maruziyeti için çalışma alanını yeniden değerlendirmek gerekir. Risk yalnızca büyük tesislere ait değildir; kapalı ya da yarı kapalı bir hacimde kısa süreli iş yapan küçük ekipler de çalışma düzenini gözden geçirmelidir.
Bu yazı 13 Ekim 2026 tarihinde incelenen resmî kaynaklara dayanır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğünün karbon monoksit bilgi kartı, CO’nun renksiz, kokusuz ve toksik bir gaz olduğunu; benzin, dizel, doğal gaz, propan, kerosen, odun ve kömür gibi yakıtların eksik yanmasıyla oluşabileceğini belirtir. Aynı kaynak, yakıtla çalışan ekipman ile kapalı alanın birlikte kullanılmasının tehlike doğurabileceğine ve yeterli havalandırmanın CO birikimini önlemede kritik olduğuna dikkat çeker.
CO riski hangi işlerde görünür hale gelir?
Kış hazırlığında ilk adım, “bizde böyle ekipman yok” demeden bütün kaynakları sahada görmektir. Depoda içten yanmalı forklift, bakım sırasında çalışan motor, geçici güç için jeneratör, yükleme alanına yakın araç egzozu veya yakıtla çalışan ısıtma ekipmanı; işyerinin faaliyet biçimine göre değerlendirilmelidir. Kapı, kepenk veya havalandırma açıklığının kapatılması; işin süresinin uzaması; ekipmanın iç alana taşınması gibi küçük değişiklikler riski değiştirebilir.
ÇSGB bilgi kartında özellikle jeneratör, forklift, beton kesme testeresi, betoniyer, kompresör ve perdah makinesi gibi yakıtla çalışan ekipmanlara dikkat çekilir. Bu örnekler her işyerinin listesi değildir; amaç, enerjisini ve egzozunu düşünmeden kullanılan ekipmanı fark etmektir. Açık saha için tasarlanmış bir uygulamayı kapalı depoya taşımak, vardiya yoğunluğunda kapıları kapatmak veya aracı yükleme alanında bekletmek gibi iş akışı değişiklikleri kendi başına yeniden değerlendirme gerektirir.
Belirtiyi değil, kaynağı önce yönetin
CO’nun koku ya da renk ile kolayca fark edilmemesi, gözlemi yalnızca çalışanların şikâyetine bırakmayı güvenilir bir yöntem olmaktan çıkarır. Bakanlığın bilgi kartında baş ağrısı, yorgunluk, uyuşukluk, baş dönmesi, nefes darlığı ve mide bulantısı olası ilk belirtiler arasında sayılır; ancak bu belirtiler başka nedenlerle de görülebilir. Bu nedenle bu yazı tanı veya tedavi önerisi değildir. İşyerinde bir kişinin kendini kötü hissetmesi ya da olası maruziyet şüphesi, işyeri acil durum düzenine göre derhal ele alınmalı ve tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
İş güvenliği açısından daha sağlam yaklaşım, maruziyet başlamadan kaynağı ve çalışma ortamını kontrol etmektir. ÇSGB, kapalı ortamlarda mümkün olduğunda elektrikli, hidrolik veya pnömatik alternatif ekipmanların kullanılmasını; yeterli havalandırmanın dikkate alınmasını ve çalışanlara kaynaklar, belirtiler ve önleyici tedbirler konusunda eğitim verilmesini önerir. Hangi seçeneğin işyeriniz için uygun olduğuna, işin niteliği ve risk değerlendirmesiyle karar verilmelidir.
Kış başlamadan yapılacak saha turu
Saha turunu ofisteki ekipman listesiyle sınırlamayın. Bakım, sevkiyat, üretim ve temizlik sorumlularıyla birlikte, ekipmanın gerçekten nerede ve ne kadar süre çalıştığını görün. Özellikle kapalı depo, bodrum, konteyner, atölye, araç içi çalışma alanı ve üstü kapalı yükleme noktalarında havanın nasıl yenilendiğini sorun. Havalandırma açıklığının malzeme ile kapanması, kapıların hava koşulları nedeniyle sürekli kapalı tutulması veya arızalı egzoz sistemi gibi bulguları kayda alın.
- Yakıtla çalışan tüm ekipmanları, araçları ve geçici ısıtma kaynaklarını bölüm bazında listeleyin.
- Bu ekipmanların kapalı veya yarı kapalı alanda kullanılıp kullanılmadığını; kullanım süresi ve vardiya yoğunluğunu gözlemleyin.
- Kapı, menfez, aspirasyon ve diğer havalandırma noktalarının iş sırasında açık ve işlevsel kalıp kalmadığını kontrol edin.
- Elektrikli ya da başka bir daha uygun alternatifin mümkün olup olmadığını işin gereklilikleriyle birlikte değerlendirin.
- Araç ve ekipman egzozunun giriş, dinlenme alanı veya çalışma alanına yönelip yönelmediğini inceleyin.
- Bakım kayıtları ile arıza, koku, duman veya havalandırma şikâyetlerini aynı noktada eşleştirin.
- Şüpheli maruziyette kimin işi durduracağı, alanı nasıl güvene alacağı ve hangi acil durum adımının devreye gireceğini çalışanlarla netleştirin.
Liste bir kontrol formu olarak kullanılabilir; ama tek başına risk değerlendirmesinin yerine geçmez. Tespit edilen açıklar için sorumlu kişi, hedef tarih ve doğrulama yöntemi belirlemek gerekir. Kaynak, havalandırma, çalışma süresi ve çalışanların bulunduğu alan birlikte ele alındığında daha uygulanabilir bir çözüm çıkar. Bu süreci işyerinize özgü hale getirmek için risk analizi ve İSG dokümantasyonu hizmeti ile saha koşullarını birlikte değerlendirebilirsiniz.
Havalandırma ve ekipman seçimi birlikte düşünülmeli
“Kapıyı aralık bırakmak” tek başına her çalışma için yeterli bir plan değildir. Alanın hacmi, ekipmanın türü, egzozun yönü, çalışma süresi, aynı anda çalışan ekipman sayısı ve çalışanların konumu farklı olabilir. Bu nedenle havalandırmanın gerçekten işe uygun çalışıp çalışmadığı sahada gözden geçirilmelidir. ÇSGB’nin iş ekipmanları açıklaması da ekipmanın yalnızca ilk kurulumda uygun olmasının yeterli olmadığını; kullanım süresince uygun bakımının sağlanması gerektiğini vurgular.
Ekipman kaynaklı risk, bakım veya kullanım düzeniyle ilişkiliyse konu yalnızca bir eğitim başlığı değildir. Yetkin kişilerin dahil olduğu teknik inceleme, bakım planı ve gerekirse ölçüm ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir. periyodik kontrol ve ortam ölçümleri hizmeti, işyerinin ekipman ve ortam koşullarını planlamada başvurulabilecek ilgili hizmet alanlarından biridir. İş güvenliği uzmanı, çalışan temsilcisi ve ilgili bölüm sorumlusunun aynı saha turunda bulunması ise çözümün günlük iş akışına uyma ihtimalini artırır.
Kış vardiyası için karar eşiğini netleştirin
Günlük iş planı, hava koşuluna göre değiştiğinde karar veren kişinin de belli olması gerekir. Örneğin yükleme alanı yoğunlaştığında forkliftin kapalı depoya alınması, jeneratörün kapı yakınına konulması veya ısıtıcı kullanımı; vardiya sorumlusu için önceden tanımlanmış bir kontrol gerektirebilir. “İş bitene kadar idare ederiz” yaklaşımı yerine, ekipmanın açık alana alınması, işin bölünmesi ya da daha uygun alternatifin kullanılması gibi seçenekler iş başlamadan konuşulmalıdır.
Bu kararları görünür kılmak için kısa bir kış çalışma talimatı işe yarayabilir. Talimat; hangi ekipmanın hangi alanda çalışmayacağını, havalandırma kontrolünü kimin yapacağını, bakım ihtiyacının nasıl bildirileceğini ve şüpheli durumda iletişim sırasını açık cümlelerle içermelidir. Çalışanın sahada gördüğü değişikliği rahatça bildirebilmesi, kâğıt üzerindeki kuralın günlük uygulamaya dönüşmesini destekler.
İzleme de planın parçasıdır. İlk soğuk haftada ve yoğun vardiyalarda aynı alanı yeniden kontrol edin; alınan önlemin çalışan geçişini, üretim akışını veya havalandırmayı olumsuz etkileyip etkilemediğini sorun. Yeni ekipman, yer değişikliği, kapalı hacimde yapılan geçici iş veya artan araç trafiği varsa risk değerlendirmesini güncelleme gereğini tekrar ele alın. Böylece kış planı bir dosyada kalmaz, değişen saha koşuluna cevap verir.
Kontrol sonucunu kısa ve izlenebilir tutun: tarih, alan, kullanılan ekipman, gözlenen durum, geçici önlem, kalıcı çözüm ve sorumlu kişi. Aynı kayıt, sonraki vardiyada bilgi kaybını önler ve tekrarlanan uygunsuzlukların görünmesini sağlar. İşin durdurulmasını veya çalışma alanının değiştirilmesini gerektiren bir durum varsa, kararın nedenini ve yeniden başlama koşullarını ilgili ekiple paylaşın.
Eğitim, iletişim ve acil durum hazırlığı
Çalışanların, yakıtla çalışan bir ekipmanın kapalı alanda neden farklı risk oluşturduğunu ve hangi değişikliği bildirmesi gerektiğini bilmesi önemlidir. Ancak eğitim, uygunsuz ekipmanı güvenli hale getirmez; teknik ve organizasyonel önlemleri destekler. Kısa vardiya başlangıcı konuşmalarında ekipmanın nerede çalıştırılacağı, havalandırma noktalarının neden kapatılmayacağı ve şüpheli durumda kime haber verileceği açıkça paylaşılabilir.
Acil durum düzeninde, alanı güvene alma ve gerekli sağlık desteğine erişme adımları işyerinizin mevcut planına uygun olmalıdır. İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanıyla görev paylaşımını gözden geçirmek; kayıtların, iletişim zincirinin ve çalışan bilgilendirmesinin sahadaki karşılığını güçlendirir. Düzenli saha kontrolü ve çalışan katılımı için iş güvenliği uzmanlığı hizmeti kapsamındaki uygulamalar da işyerinin ihtiyaçlarına göre planlanabilir.
Sonuç: Kış düzenini CO kaynağıyla birlikte kontrol edin
Konya’daki işyerinizde kış hazırlığı; yalnızca ısınma, kaygan zemin veya kıyafet planı değildir. Kapalı alanlarda yakıtla çalışan ekipmanın nerede kullanıldığını, havanın nasıl yenilendiğini ve çalışma düzeni değiştiğinde kimin kontrol yaptığını da kapsar. Kaynakları görünür hale getirip ekipman, havalandırma, bakım, eğitim ve acil durum adımlarını aynı plan içinde değerlendirmek; sezon başında uygulanabilir bir başlangıç sağlar.
Sahanıza uygun İSG planı için Bey Hekim OSGB’den teklif isteyebilirsiniz. Konya işletmeleri için diğer pratik rehberlere İSG blogumuzdan ulaşabilirsiniz.
Bu kontrolü kış boyunca düzenli aralıklarla tekrarlayın. Özellikle ekipman yer değiştirirse, çalışma alanı daralırsa veya vardiya düzeni değişirse, ilk kararları sahada yeniden doğrulayın.