Diğer yazılar
Konya’da yaz aylarında açık sahalar kadar üretim holleri, fırın çevreleri, çatı işleri, depolar ve hava hareketinin sınırlı olduğu kapalı alanlar da çalışanlar için önemli bir ısı yükü oluşturabilir. Risk yalnızca termometrede görülen sıcaklıktan ibaret değildir. Nem, güneş ve radyant ısı, hava akımı, yapılan işin ağırlığı, vardiya süresi ve kullanılan kişisel koruyucu donanım birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle sıcak havalarda güvenli çalışma, birkaç şişe su bırakmaktan daha kapsamlı ve planlı bir süreçtir.
NIOSH; yüksek sıcaklık ve nemin yanında doğrudan güneş, iç ortamdaki radyant ısı kaynakları, yetersiz hava hareketi, fiziksel efor, susuzluk, işe yeni başlama ve koruyucu kıyafetleri başlıca risk etkenleri arasında sayıyor. ÇSGB’ye bağlı İSGÜM de termal konfor değerlendirmelerinde sıcaklıkla birlikte bağıl nem ve hava akım hızını ölçüyor. İşveren açısından doğru başlangıç noktası, her işi ve çalışma alanını kendi koşullarıyla değerlendirmektir.
1. Riski görev ve vardiya bazında belirleyin
Aynı tesiste çalışan iki ekip farklı ısı yüklerine maruz kalabilir. Kaynak yapan, ağır yük taşıyan veya fırın yakınında çalışan bir kişinin ürettiği metabolik ısı; masa başında çalışan bir kişiden farklıdır. Önce sıcak bölümleri, yoğun fiziksel iş yapılan görevleri, güneş altında yürütülen işleri ve hava akımının zayıf olduğu noktaları işaretleyin. Günün en sıcak saatleriyle vardiya planını birlikte inceleyin. Çalışan şikâyetleri, ramak kala kayıtları ve geçmiş sağlık olayları da risk değerlendirmesine girdi olmalıdır.
Sadece duvar termometresine bakarak karar vermek yeterli değildir. Gerektiğinde sıcaklık, nem, hava akımı ve çalışan üzerindeki toplam ısı yükünü değerlendiren profesyonel ölçümler planlanmalıdır. Bey Hekim OSGB’nin ortam ölçümleri ve periyodik kontrol hizmeti, ölçüm noktalarının ve uygulanabilir iyileştirmelerin belirlenmesine destek olur.
2. Önce ısıyı kaynağında azaltın
En etkili yaklaşım, çalışanı yalnızca kişisel önlemlerle korumaya çalışmak yerine ısı yükünü kaynağında azaltmaktır. Sıcak yüzeylerin yalıtılması, radyant ısıya karşı bariyer kullanılması, yerel havalandırmanın iyileştirilmesi, sıcak hava ve buhar kaçaklarının giderilmesi, gölgelik kurulması ve mekanik taşıma araçlarıyla fiziksel eforun azaltılması değerlendirilebilir. Açık alandaki ağır işler mümkünse günün daha serin saatlerine kaydırılmalı; gereksiz bakım ve yükleme işleri sıcaklık zirvesinden uzaklaştırılmalıdır.
3. Suya erişimi kolay ve sürekli tutun
İçme suyu çalışanların iş yaptığı noktaya yakın, temiz ve kolay ulaşılır olmalıdır. “Mola gelince içerim” yaklaşımı yerine küçük miktarlarda ve düzenli sıvı alımı teşvik edilmelidir. NIOSH, sıcak ortamda iki saatten kısa süren orta düzey işler için yaklaşık 15–20 dakikada bir bardak suyu örnek uygulama olarak veriyor. Bu miktar herkese uygulanacak tıbbi reçete değildir; işin yükü, terleme, sağlık durumu ve işyeri hekiminin değerlendirmesi dikkate alınmalıdır. Uzun süre yoğun terleme yaşanan işlerde sıvı-elektrolit dengesi ayrıca ele alınmalıdır.
4. Serin dinlenme alanı ve iş–mola planı oluşturun
Sıcaklık, nem, güneş ve iş yükü arttıkça çalışma süresi kısaltılıp serinleme molaları artırılmalıdır. Mola alanı yalnızca “iş yapılmayan yer” değil; gölgeli, hava hareketi bulunan veya uygun biçimde serinletilen bir toparlanma alanı olmalıdır. Ağır kişisel koruyucu donanım kullanan ekipler için mola düzeni ayrıca planlanmalıdır; çünkü bazı koruyucu giysiler vücudun ısı kaybını zorlaştırabilir. Plan, çalışanların susadığını ya da fenalaştığını söylemesini beklememeli; vardiya başlamadan belirlenmelidir.
5. Yeni ve işe dönen çalışanları sıcağa kademeli alıştırın
Sıcağa uyum bir günde oluşmaz. NIOSH, yeni veya sıcak işe dönen çalışanların maruziyetinin 7–14 gün içinde kademeli artırılmasını öneriyor. Yeni bir çalışanın ilk gün normal sıcak çalışma süresinin yaklaşık yüzde 20’siyle başlaması ve sonraki günlerde en fazla yüzde 20’lik artışlarla ilerlemesi örnekleniyor. Daha önce aynı işi yapmış çalışanlarda bile uzun bir aradan sonra yeniden uyum planı gerekebilir. Bu süreçte daha hafif görev, daha sık mola ve yakın gözetim uygulanmalıdır.
6. Belirtileri herkesin tanıyacağı şekilde öğretin
Baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi, belirgin güçsüzlük, yoğun terleme, aşırı susama ve dikkat azalması ısıyla ilişkili rahatsızlıkların işareti olabilir. Çalışanların hem kendilerindeki hem ekip arkadaşlarındaki değişiklikleri erken bildirmesi gerekir. “Biraz daha dayan” kültürü riski büyütür. Eşli çalışma sistemi, özellikle açık saha ve yalnız çalışmanın mümkün olduğu bölümlerde erken fark etmeyi kolaylaştırır. Eğitim; belirtileri, kime haber verileceğini, serin alana geçişi ve acil durum iletişimini birlikte kapsamalıdır.
İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı, riskli görevleri ve hassas çalışan gruplarını işyeri koşullarına göre birlikte değerlendirmelidir. işyeri hekimliği ile iş güvenliği uzmanlığı süreçlerinin aynı planda yürütülmesi, sağlık gözetimi ile saha önlemlerinin kopmasını engeller.
7. Isı acil durumunu yazılı ve prova edilmiş hale getirin
Bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu, koordinasyon kaybı, nöbet veya bilinç kaybı sıcak çarpması açısından acil işaretlerdir. Böyle bir durumda 112 aranmalı, çalışan serin bir alana alınmalı, dış giysiler azaltılmalı ve sağlık ekibi gelene kadar hızlı soğutma başlatılmalıdır. Bilinci açık olmayan veya talimatları izleyemeyen kişiye ağızdan sıvı verilmemelidir. Acil durum planında kimin yardım çağıracağı, ekibi kimin karşılayacağı, soğutma malzemelerinin nerede olduğu ve çalışanın sahadan nasıl çıkarılacağı önceden yazılmalıdır.
Vardiya öncesi kısa kontrol listesi
- Hava durumu ve çalışma alanının ısı koşulları kontrol edildi mi?
- Günün ağır işleri daha serin saatlere alındı mı?
- İçme suyu ve serin dinlenme alanı hazır mı?
- Yeni veya izin sonrası dönen çalışanlar için uyum planı var mı?
- Mola sıklığı iş yüküne ve koruyucu donanıma göre belirlendi mi?
- Ekipler belirtileri ve acil durumda aranacak kişileri biliyor mu?
- Yalnız çalışanlar ve saha ekipleri için düzenli haberleşme kuruldu mu?
Isı stresi planı, yalnızca çok sıcak günlerde hatırlanan bir talimat olmamalıdır. Risk değerlendirmesi, ortam ölçümü, sağlık gözetimi, eğitim ve acil durum hazırlığı aynı sistem içinde çalıştığında hem çalışan sağlığı hem de üretim sürekliliği güçlenir. İşyerinizin termal konfor koşullarını ve sıcak hava çalışma planını değerlendirmek için Bey Hekim OSGB’den saha planı isteyebilirsiniz.